Πλατύποδας – Το πιο Παράξενο Ζώο στον Πλανήτη

1,7K

Φανταστείτε ότι είναι 1798 και ζείτε στην Ευρώπη. Είστε επιστήμονας ζωολογίας στη Μεγάλη Βρετανία και έρχεται ένα δέμα για εσάς. Το δέμα ήρθε από την Αυστραλία. Το έστειλε ο Λοχαγός Τζον Χάντερ, ο δεύτερος κυβερνήτης της Νέας Νότιας Ουαλίας. Το ανοίγετε και βλέπετε μέσα ένα τομάρι ζώου και ένα σκίτσο. Βγάζετε το τομάρι ζώου από το δέμα και το κοιτάτε άναυδος. Από μέσα σας σκέφτεστε: “Δεν μπορεί, πρόκειται για φάρσα! Ένα θηλαστικό με ράμφος και πόδια πάπιας, κορμί ενυδρίδας και ουρά σαν του κάστορα και να γεννάει αυγά;” Αυτό ένιωσαν οι πρώτοι επιστήμονες που είδαν το παράξενο αυτό ζώο που τους ήρθε από την Αυστραλία. Πολλοί πίστεψαν ότι ήταν μια φάρσα από κάποιον Ασιάτη ταριχευτή, που είχε ενώσει μέρη από διάφορα ζώα μεταξύ τους. Όμως είναι αληθινό και το συναντάμε συχνά στα ποτάμια της Αυστραλίας. Ο πλατύποδας μοιάζει πραγματικά σαν να έχει βγει από τις σελίδες μυθιστορήματος φαντασίας.

Και αφού μιλάμε για φαντασία, αξίζει να αναφέρουμε τον γνωστό πλατύποδα Πέρι από το κινούμενο σχέδιο Φινέας και Φέρμπ. Ο Πέρι ο πλατύποδας, ένα φαινομενικά ήσυχο κατοικίδιο, στην πραγματικότητα είναι ένας μυστικός πράκτορας που μάχεται ενάντια στον κακό Δρ. Ντούφενσμιρτζ.

Έτσι και οι πραγματικοί πλατύποδες, ενώ φαίνονται ήσυχα ζώα, κρύβουν πολλά και παράξενα μυστικά. Ελάτε να ανακαλύψουμε το συναρπαστικό κόσμο του πλατύποδα που συνεχίζει να εκπλήσσει τους επιστήμονες.

Featured photo by miss_z@yahoo.cn on Flickr

 

Διάσημοι χαρακτήρες

Πέρι (Φινέας και Φέρμπ)
Σιντ (μασκότ των Ολυμπιακών αγώνων στο Σίδνεϋ το 2000)

 

Γιατί με λένε έτσι;

Ο πλατύποδας ή πλατύπους ή ορνιθόρυγχος (Ornithorhynchus anatinus) είναι ο μοναδικός επιζών της οικογένειας Ornithorhychidae. Οι πρόγονοί του έφταναν μέχρι και το ένα μέτρο, ενώ οι σημερινοί πλατύποδες έχουν μήκος περίπου 50 εκατοστά. Το όνομα πλατύποδας βγαίνει από τις ελληνικές λέξεις πλατύς και πούς (πόδι στα αρχαία ελληνικά) και σημαίνει κυριολεκτικά αυτός με τα πλατιά πόδια. Το επιστημονικό του όνομα βγαίνει και αυτό από τα αρχαία ελληνικά, από τις λέξεις όρνις (πουλί) και ρύγχος (ράμφος). Οι πλατύποδες ανήκουν σε μια μικρή ομάδα θηλαστικών που ονομάζονται Μονοτρήματα. Σε αυτήν την ομάδα ανήκουν και τέσσερα είδη έχιδνας. Τα πέντε αυτά είδη θηλαστικών είναι τα μοναδικά που γεννούν αυγά αντί για νεογνά.

 

Χαρακτηριστικά

Τα μοναδικά χαρακτηριστικά του πλατύποδα είναι σημαντικά για τους επιστήμονες, καθώς πιστεύουν ότι είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ των ωοτόκων ζώων και των θηλαστικών που γεννούν νεογνά. Επίσης, εμφανίζουν ομοιότητες με τα ερπετά και τα πουλιά. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι ότι τα πόδια τους βρίσκονται στο πλάι του σώματός τους και όχι από κάτω, όπως συμβαίνει με τα υπόλοιπα θηλαστικά.

Photo by Charles J. Sharp on Wikimedia Commons

Οι πλατύποδες είναι καλά προσαρμοσμένοι στον ημιυδρόβιο τρόπο ζωής τους. Το σώμα τους έχει αεροδυναμικό σχήμα και είναι ιδανικό για κολύμβηση. Τόσο το σώμα τους όσο και η φαρδιά επίπεδη ουρά τους είναι καλυμμένα με πυκνή, καφέ, αδιάβροχη γούνα, η οποία τους προστατεύει από το κρύο. Σύμφωνα με νέες έρευνες, βρέθηκε ότι η γούνα τους φωσφορίζει γαλαζοπράσινη λάμψη κάτω από το υπεριώδες φως. Το μέγεθός τους φτάνει περίπου τα 50 εκατοστά. Χάρη στη νηκτική μεμβράνη που υπάρχει στα μπροστινά πόδια του μπορεί και κολυμπάει πολύ καλά. Τα πίσω του πόδια έχουν μικρότερη μεμβράνη ανάμεσα στα δάχτυλά του και λειτουργούν σαν πηδάλια. Επίσης, διαθέτουν δυνατά νύχια που τους βοηθούν στο σκάψιμο. Τα αρσενικά έχουν ένα δηλητηριώδες κεντρί στη φτέρνα των πίσω ποδιών. Το δηλητήριο είναι αρκετά ισχυρό για να σκοτώσει μικρά ζώα. Ενώ δεν είναι θανατηφόρο για τον άνθρωπο, μπορεί να προκαλέσει πόνο επί εβδομάδες.

Photo by Elonnon on Wikimedia Commons

Η ουρά τους που είναι επίπεδη και πλατιά, μοιάζει με κουπί και βοηθάει κατά την κολύμβηση. Στην ουρά τους αποθηκεύεται λίπος, μια προσαρμογή που έχει παρατηρηθεί επίσης στο διάβολο της Τασμανίας.

Το ράμφος τους μοιάζει με αυτό της πάπιας και καλύπτεται από απαλό δέρμα, όμως είναι μαλακό και εύκαμπτο. Το χρώμα του ράμφους είναι σκούρο καφέ, σχεδόν μαύρο σε αντίθεση με το καφέ χρώμα της γούνας τους. Τα ρουθούνια τους βρίσκονται στη ραχιαία επιφάνεια του ράμφους, ενώ τα μάτια και τα αυτιά τους βρίσκονται ακριβώς από πίσω από το ράμφος σε ένα αυλάκι που κλείνει όταν βρίσκονται κάτω από το νερό. Οι πλατύποδες μπορούν να γρυλίσουν όταν ενοχληθούν. Οι πλατύποδες συγκεντρώνουν το φαγητό τους μέσα στα μάγουλά τους, όπως κάνουν τα χάμστερ, και τρώνε όταν βγουν έξω από το νερό. Επιπλέον, δεν έχουν δόντια (όπως και οι έχιδνες), αλλά διαθέτουν μαξιλάρια από κερατίνη στο στόμα τους και με αυτά αλέθουν το φαγητό τους.

Photo by Free Malaysia Today on FMT

Το ράμφος τους δεν είναι απλά παράξενο, αλλά τους επιτρέπει να έχουν μια “έκτη αίσθηση”, τον ηλεκτροεντοπισμό. Μέσα στο ράμφος υπάρχουν χιλιάδες ηλεκτροϋποδοχείς, οι οποίοι επιτρέπουν στους πλατύποδες να ανιχνεύουν ηλεκτρικά πεδία που δημιουργούνται από τις κινήσεις της λείας τους. Έτσι μπορεί και εντοπίζει τη λεία του μέσα στα θολά νερά. Τα θηλαστικά που ανήκουν στην ομάδα των μονοτρημάτων και το δελφίνι της Γουιάνας είναι τα μοναδικά θηλαστικά που έχουν αυτό το μοναδικό χαρακτηριστικό, το οποίο όμως παρατηρείται σε αρκετά είδη ψαριών, όπως καρχαρίες. Παρ’ όλα αυτά, από όλα τα θηλαστικά που διαθέτουν τον ηλεκτροεντοπισμό, στους πλατύποδες είναι πιο ευαίσθητος. Ως αποτέλεσμα, οι πλατύποδες μπορούν να κυνηγούν τη λεία τους με κλειστά μάτια, μύτη και αυτιά κάτω από το νερό, με καμία άλλη αίσθηση, δηλαδή, εκτός του ηλεκτροεντοπισμού.

 

 

Τι θα φάμε σήμερα;

Οι πλατύποδες είναι σαρκοφάγοι και τρέφονται κυρίως με μικρά υδρόβια πλάσματα, που βρίσκουν ενώ σκάβουν στον πυθμένα ή καθώς κολυμπούν. Περνούν περίπου 12 ώρες της ημέρας ψάχνοντας φαγητό, καθώς πρέπει να τρώνε καθημερινά το 20% του βάρους τους σε τροφή. Το διαιτολόγιό τους περιλαμβάνει σκουλήκια, έντομα και προνύμφες εντόμων, γαρίδες και άλλα καρκινοειδή, γυρίνους και σαλιγκάρια. Μπορούν να παραμείνουν κάτω από το νερό για 2 λεπτά, αλλά συνήθως οι καταδύσεις τους διαρκούν από 30 ως 60 δευτερόλεπτα.

Ο πλατύποδας παίζει ζωτικό ρόλο στο οικοσύστημά του, ελέγχοντας τους πληθυσμούς υδρόβιων εντόμων. Η παρουσία του αποτελεί επίσης δείκτη υγιών γλυκών νερών, καθιστώντας τον ένα σημαντικό είδος για την παρακολούθηση του περιβάλλοντος. Δυστυχώς, όπως πολλά ιδιαίτερα ζώα, οι πλατύποδες αντιμετωπίζουν απειλές από την καταστροφή του φυσικού τους περιβάλλοντος, τη ρύπανση και την κλιματική αλλαγή.

Photo by Klaus on Wikimedia Commons

 

Η ζωή στο λαγούμι

Ύστερα από τόσες ώρες κολύμβησης και φαγητού, οι πλατύποδες ξεκουράζονται στα λαγούμια τους στις όχθες των ποταμών. Κοιμούνται 12 με 14 ώρες την ημέρα. Καθώς είναι μοναχικά ζώα, ιδιαίτερα τα αρσενικά, όταν οι περιοχές τους αλληλεπικαλύπτονται προτιμούν να τρέφονται διαφορετικές ώρες, ώστε να αποφεύγουν ο ένας τον άλλον. Είναι ενεργοί κυρίως τη νύχτα και κατά το λυκόφως, αλλά μπορεί να βγουν έξω από τη φωλιά τους όταν έχει συννεφιά. Η είσοδος της φωλιάς τους συνήθως είναι κρυμμένη κάτω από ρίζες δέντρων.

Οι νεαροί πλατύποδες γίνονται αναπαραγωγικοί κατά το δεύτερο έτος της ζωής τους, αλλά τα θηλυκά συνήθως αναπαράγονται μετά το τέταρτο έτος. Οι πλατύποδες έχουν μια μόνο αναπαραγωγική περίοδο κάθε έτος. Το χειμώνα τα αρσενικά ξεκινούν να ερωτοτροπούν με τα θηλυκά. Αρωματικοί αδένες στο λαιμό των αρσενικών παράγουν ένα άρωμα κατά την περίοδο της αναπαραγωγής. Τα αρσενικά τρίβονται σε κορμούς δέντρων και βράχους κοντά στο νερό για να μαρκάρουν την περιοχή. Επίσης, όταν βουτούν στο νερό κάνουν πολύ θόρυβο, για να ειδοποιήσουν άλλους πλατύποδες ότι βρίσκονται στην περιοχή. Τον υπόλοιπο καιρό είναι αθόρυβοι όταν καταδύονται. Τα αρσενικά ανταγωνίζονται μεταξύ τους και χρησιμοποιούν το δηλητήριό τους όταν μαλώνουν. Όταν βρει κάποιο θηλυκό, το αρσενικό ακολουθεί μια ερωτοτροπία μέσα στο νερό, με το ζευγάρι να βουτάει και να κολυμπάει μαζί, να κυλιούνται μέσα στο νερό και επίσης το αρσενικό να πιάνει την ουρά του θηλυκού με το ράμφος του.

Τα θηλυκά ζευγαρώνουν με ένα μόνο αρσενικό, ενώ το αντίθετο συμβαίνει με τα αρσενικά. Όταν είναι έτοιμο να γεννήσει, το θηλυκό αναζητά καταφύγιο στο λαγούμι και σφραγίζεται μέσα σε ένα από τα δωμάτια. Σε αυτό το δωμάτιο έχει στρώσει υγρά φύλλα, κλαδιά και άλλη βλάστηση, τα οποία κουβάλησε με τα πίσω πόδια της και την ουρά της. Γεννά από 1 ως 3 αυγά. Το κέλυφος των αυγών είναι μαλακό και εύκαμπτο. Κρατάει τα αυγά ανάμεσα στους γλουτούς και την ουρά της για να τα κρατήσει ζεστά. Μετά από 10 ημέρες τα μωρά εκκολάπτονται. Είναι άτριχα και έχουν το μέγεθος φασολιού. Τα μωρά θηλάζουν για τους επόμενους 3 με 4 μήνες, όμως καθώς οι θηλυκοί πλατύποδες δεν έχουν θηλές, παράγουν γάλα από το δέρμα της κοιλιάς τους. Όταν φύγουν από τη φωλιά, τα μωρά μπορούν πλέον να κολυμπήσουν μόνα τους.

Photo by Charles J. Sharp on Wikimedia Commons

 

Ζωντανή κάμερα

Μπορείτε να παρακολουθήσετε ζωντανά τους πλατύποδες του Ζωολογικού κήπου του Σαν Ντιέγκο των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής μέσα από την κάμερα στον παρακάτω σύνδεσμο!

https://sdzsafaripark.org/cams/platypus-cam

Αν δεν βλέπετε αυτή τη στιγμή κάποιον πλατύποδα, περιμένετε λίγη ώρα ή επισκεφτείτε την ιστοσελίδα ξανά αργότερα.

 

Σου άρεσε το άρθρο; Μοιράσου το για να ενημερώσεις περισσότερους για αυτά τα μοναδικά πλάσματα και γιατί χρειάζονται προστασία. Ποιο γεγονός σε εντυπωσίασε περισσότερο; Γράψε μας στα σχόλια!

 

Βιβλιογραφία

• “Platypus“. Wikipedia.org. Retrieved 2025-01-18
• “Platypus“. Αustralian.museum. Retrieved 2025-01-18
• “Platypus“. Animals.sandiegozoo.org. Retrieved 2025-01-18
• “Platypus Cam“. Sdzsafaripark.org. Retrieved 2025-01-18
• “Platypus“. Animalia.bio. Retrieved 2025-01-18
• “The platypus: a unique and vulnerable Australian“. Museumsvictoria.com.au. Retrieved 2025-01-18