Κακάπο – Ο Χαριτωμένος Γιγαντιαίος Παπαγάλος

1,4K

Ανάμεσα στο πυκνό φύλλωμα στα δάση της Νέας Ζηλανδίας, κρύβεται ένας μικρός θησαυρός της φύσης που λίγοι έχουν την τύχη να δουν από κοντά: το κακάπο. Αυτό το ασυνήθιστο και σπάνιο πτηνό, γνωστό και ως παπαγάλος της νύχτας, είναι από τα πιο απειλούμενα είδη στον κόσμο. Το κακάπο, με την ξεχωριστή του εμφάνιση και την απρόσμενη γοητεία του, έχει κλέψει τις καρδιές των ανθρώπων που προσπαθούν να τον σώσουν από την εξαφάνιση. Θα εξερευνήσουμε τη συναρπαστική του ιστορία επιβίωσης και τις περίεργες συνήθειές του.

Ας γνωρίσουμε λοιπόν τον νυχτόβιο “γίγαντα” των παπαγάλων!

Featured photo by Jake Osborn on Flickr

 

Διάσημοι χαρακτήρες

Sirocco (Party Parrot emote στο Slack)

 

Γιατί με λένε έτσι;

Η ονομασία του κακάπο (Strigops habroptila) προέρχεται από την γλώσσα των Μαορί, των αυτόχθονων λαών της Νέας Ζηλανδίας. Συγκεκριμένα, είναι συνδυασμός των δύο λέξεων “kākā” που σημαίνει παπαγάλος και “pō” που σημαίνει νύχτα, δηλαδή παπαγάλος της νύχτας. Επειδή στη γλώσσα των Μαορί τονίζονται όλες οι συλλαβές, ο ορθός τονισμός της λέξης στα ελληνικά μπορεί να είναι σε οποιαδήποτε συλλαβή, δηλαδή “κάκαπο”, “κακάπο” ή “κακαπό”. Η επιστημονική του ονομασία προέρχεται από τα αρχαία ελληνικά, από τις λέξεις “στριξ” που σημαίνει κουκουβάγια και “όψις” που σημαίνει εμφάνιση, επειδή μοιάζει με κουκουβάγια, ενώ η δεύτερη λέξη προέρχεται από τις λέξεις “αβρός” που σημαίνει μαλακός και “πτίλον” που σημαίνει φτερό και περιγράφει το φτέρωμά του που είναι μαλακό.

 

Χαρακτηριστικά

Τα κακάπο ξεχωρίζουν από τους υπόλοιπους παπαγάλους λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους. Είναι οι βαρύτεροι παπαγάλοι στον κόσμο. Τα αρσενικά ζυγίζουν περίπου 2 κιλά, όμως μπορεί να φτάσουν τα 4 κιλά κατά την περίοδο αναπαραγωγής. Τα θηλυκά είναι μικρότερα σε μέγεθος και φτάνουν το 1,5 κιλό. Το μήκος τους μπορεί να φτάσει τα 64 εκατοστά. Το σώμα τους είναι παχουλό, ενώ τα φτερά τους είναι κοντά σε σχέση με το σώμα τους. Λόγω του μεγάλου βάρους τους και των αδύναμων μυών του στέρνου τους, τα κακάπο δεν μπορούν να πετάξουν και ζουν στο έδαφος. Τα φτερά τους χρησιμεύουν μόνο για ισορροπία και για να μειώσουν τη δύναμη της πρόσκρουσης όταν πηδάνε πάνω από τα δέντρα. Χρησιμοποιώντας τα νύχια των ποδιών τους και το ράμφος τους μπορούν να σκαρφαλώνουν πάνω στα δέντρα.

Photo by Mnolf on Wikimedia Commons

Το φτέρωμά τους από την επάνω μεριά έχει κιτρινοπράσινο χρώμα σαν βρύα με μαύρες ή σκούρες καφέ-γκρι ραβδώσεις ή στίγματα. Από την κάτω μεριά στην κοιλιά έχει κιτρινωπές ραβδώσεις με ανοιχτό πράσινο και καφέ-γκρι στίγματα. Το χρώμα από το φτέρωμά τους είναι ένα εξαιρετικό καμουφλάζ ανάμεσα στην αυτοφυή βλάστηση. Επειδή τα φτερά τους δεν προορίζονται για πτήσεις, δεν χρειάζονται τη δύναμη και την ακαμψία που έχουν στα περισσότερα πτηνά, και έτσι είναι εξαιρετικά μαλακά. Στο πρόσωπό τους έχουν έναν ευδιάκριτο “δίσκο” από λεπτά ανοιχτόχρωμα φτερά, που μοιάζει με το πρόσωπο κουκουβάγιας, ενώ γύρω από το ράμφος τους έχουν κάποια πολύ ευαίσθητα φτερά που μοιάζουν με μουστάκια. Σε αντίθεση με τους υπόλοιπους παπαγάλους, τα μάτια τους βρίσκονται στην μπροστινή μεριά του προσώπου τους και όχι στο πλάι.

Τα κακάπο έχουν καλά ανεπτυγμένη όσφρηση, ένα χαρακτηριστικό σπάνιο για πτηνά. Αυτό τα βοηθάει να βρίσκουν την τροφή τους κατά τη διάρκεια της νύχτας, καθώς είναι νυκτόβια. Από όλα τα είδη των παπαγάλων, μόνο δύο έχουν ανεπτυγμένη την αίσθηση της όσφρησης.

Ένα ακόμη εντυπωσιακό χαρακτηριστικό αυτών των παπαγάλων είναι ότι έχουν μια ιδιαίτερη μυρωδιά που μπορεί να παρομοιαστεί με την μυρωδιά που έχουν τα υγρά αντικείμενα αλλά λίγο πιο γλυκιά. Ωστόσο, αυτή η μυρωδιά μπορεί να ειδοποιήσει αρπακτικά για την παρουσία τους.

Τα κακάπο είναι από τα μακροβιότερα πτηνά και ζουν περίπου 95 χρόνια, αν και έχουν καταγραφεί κάποια από αυτά να ζουν 120 χρόνια!

Photo by Jake Osborn on Flickr

 

Εδώ είναι το σπίτι μου

Τα κακάπο είναι ενδημικά πτηνά της Νέας Ζηλανδίας, δηλαδή μπορούμε να τα συναντήσουμε μόνο εκεί. Προτιμούν κυρίως υγρά και δροσερά δάση που παρέχουν άφθονη κάλυψη και τροφή, αν και μπορεί να ζήσει σε οποιοδήποτε περιβάλλον. Πριν την εμφάνιση των ανθρώπων, τα κακάπο ήταν το τρίτο πιο κοινό πτηνό της Νέας Ζηλανδίας. Με την άφιξη όμως των Πολυνήσιων αποίκων Μαορί πριν από περίπου 700 χρόνια, ο πληθυσμός τους άρχισε να φθίνει, καθώς τα κυνηγούσαν για φαγητό και για τα φτερά τους, από με τα οποία διακοσμούσαν μανδύες. Ακόμη περισσότερο όμως μειώθηκαν όταν πλέον στη Νέα Ζηλανδία κατεύθασαν Ευρωπαίοι άποικοι στις αρχές του 1840. Οι Ευρωπαίοι άποικοι, εκτός από το κυνήγι, κατέστρεψαν μεγάλες εκτάσεις του βιότοπου των κακάπο για να τις καλλιεργήσουν και μαζί τους έφεραν πολλά ζώα που είναι πλέον θηρευτές των κακάπο, όπως σκυλιά, γάτες, αρουραίους και κουνάβια.

Τα κακάπο βρίσκονται στις περιοχές που είναι μαρκαρισμένες με μπλε
Screenshot on DataZone by BirdLife

Τα κακάπο έχουν αναπτύξει άμυνες ενάντια μόνο σε άλλα ιθαγενή αρπακτικά πτηνά, καθώς αυτοί ήταν οι θηρευτές τους για χιλιάδες χρόνια πριν την εγκατάσταση των ανθρώπων στη Νέα Ζηλανδία. Τα περισσότερα αρπακτικά πτηνά κυνηγούν κατά τη διάρκεια της ημέρας – εκτός από τις κουκουβάγιες – και έτσι τα κακάπο προτιμούσαν να είναι ενεργά κατά τη διάρκεια της νύχτας. Όταν αισθάνονται κίνδυνο δεν φεύγουν αλλά μαρμαρώνουν, μια ικανότητα που μαζί με το αποτελεσματικό καμουφλάρισμα ήταν σωτήριες για αυτά, καθώς τα αρπακτικά πτηνά βασίζονται στην όρασή τους για να βρουν το θήραμά τους. Τα αρπακτικά θηλαστικά όμως βασίζονται περισσότερο στην όσφρηση και την ακοή και πολλές φορές είναι και αυτά νυκτόβια. Οι αμυντικές του προσαρμογές λοιπόν αποδείχτηκαν άχρηστες απέναντι στα θηλαστικά και πλέον είναι ένας πολύ εύκολος στόχος, καθώς κάθονται ακίνητα χωρίς να φεύγουν μέχρι να τα πιάσουν.

 

Τι θα φάμε σήμερα;

Τα κακάπο είναι φυτοφάγα πτηνά και τρώνε αυτοφυή φυτά, σπόρους, φρούτα, γύρη, μύκητες και το σομφόξυλο δέντρων, δηλαδή το μέρος του ξύλου κάτω από το φλοιό. Οι διατροφικές τους συνήθειες προσαρμόζονται ανάλογα με την εποχή και τη διαθεσιμότητα της τροφής στο περιβάλλον του. Χρησιμοποιούν το δυνατό ράμφος τους για να ξεφλουδίζουν και να μασούν την τροφή τους.

Photo by Department of Conservation on Flickr

 

Ένα ρομαντικό ρεσιτάλ

Η αναπαραγωγή των κακάπο είναι μια μοναδική διαδικασία που συμβαίνει κάθε περίπου 5 χρόνια, ανάλογα με τη διαθεσιμότητα τροφής, ιδίως των φρούτων του δέντρου rimu. Είναι τα μοναδικά πτηνά που δεν πετούν που αναπαράγονται με το σύστημα “λεκ”. Τα λεκ είναι αρένες επίδειξης, όπου συγκεντρώνονται τα αρσενικά κακάπο και μπορεί να είναι μέχρι και 5 χιλιόμετρα μακριά από την περιοχή τους. Φτάνουν εκεί περπατώντας και μένουν καθόλη τη διάρκεια της περιόδου του ζευγαρώματος, δηλαδή για 3 με 4 μήνες.

Κάθε αρένα αποτελείται από έναν ή περισσότερους λάκκους στο έδαφος, τα “μπόουλ”, τους οποίους τους σκάβει το αρσενικό. Τα αρσενικά κακάπο κάθονται μέσα στους λάκκους και παράγουν ένα βαθύ ήχο σαν μπουμπουνητό, που ονομάζεται “booming”, με στόχο να προσελκύσουν τα θηλυκά. Το σχήμα των μπόουλ λειτουργεί σαν ενισχυτής για να αυξάνει την απόσταση στην οποία ακούγονται τα καλέσματα. Τα μπόουλ κάθε αρσενικού συνδέονται μεταξύ τους με ένα δίκτυο μονοπατιών και τα αρσενικά τα καθαρίζουν σχολαστικά.

Photo by Jake Osborn on Flickr

Μόλις ένα θηλυκό κακάπο ανταποκριθεί στο ερωτικό κάλεσμα και προσεγγίσει το μπόουλ, το αρσενικό επιδεικνύει μια σειρά από χορευτικές κινήσεις και φτερουγίσματα για να εντυπωσιάσει το θηλυκό. Αν το θηλυκό αποδεχτεί το αρσενικό, τότε ζευγαρώνουν και το θηλυκό φεύγει για την περιοχή του, ώστε να γεννήσει τα αυγά του.

Τα θηλυκά κακάπο κατασκευάζουν τη φωλιά τους στο έδαφος, συνήθως σε φυσικές κοιλότητες, όπως είναι κορμοί δέντρων ή κάτω από πυκνούς θάμνους. Γεννούν από 1 μέχρι 4 αυγά, τα οποία τα επωάζουν μόνα τους. Αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη φωλιά τους κάθε βράδυ για να βρουν τροφή και μερικές φορές τα έμβρυα μέσα στο αυγό μπορεί να πεθάνουν από το κρύο όταν κατά την απουσία της μητέρας τους. Επίσης, τα αυγά μπορεί να φαγωθούν από αρπακτικά.

Ένα ακόμη ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του συστήματος αναπαραγωγής των κακάπο είναι ότι τα θηλυκά μπορούν να αλλάξουν την αναλογία του φύλου των απογόνων τους ανάλογα με τη δικιά τους κατάσταση. Ένα θηλυκό σε καλή κατάσταση, δηλαδή υγιές και με πολύ τροφή, παράγει περισσότερους αρσενικούς απογόνους από ότι θηλυκούς.

Αυτή η εξαιρετικά αργή και εξειδικευμένη διαδικασία αναπαραγωγής καθιστά το κακάπο ευάλωτο στις αλλαγές του περιβάλλοντός του. Σε συνδυασμό με το κυνήγι από ανθρώπους και αρπακτικά ο πληθυσμός τους έχει μειωθεί στα πρόθυρα της εξαφάνισης.

 

Η μάχη για την επιβίωση

Η προστασία των κακάπο αποτελεί μια από τις πιο φιλόδοξες και σημαντικές πρωτοβουλίες διατήρησης στον κόσμο. Έχουν γίνει πολλαπλές προσπάθειες να σωθεί το είδος του από το 1891, όμως ήταν άκαρπες και έτσι το 1995 είχαν μείνει μόνο 50 πτηνά. Για να αντιμετωπιστεί αυτή η κρίση δημιουργήθηκε το πρόγραμμα Kākāpō Recovery. Όλα τα κακάπο που είχαν απομείνει μεταφέρθηκαν σε 4 μικρά νησιά απαλλαγμένα από αρπακτικά, τα οποία κρίθηκαν κατάλληλα για να αναπαραχθούν. Μέχρι σήμερα χρειάστηκε να μετεγκαταστήσουν τα κακάπο αρκετές φορές σε άλλα νησιά, λόγω εμφάνισης αρπακτικών. Σήμερα ο πληθυσμός τους έχει αυξηθεί και το 2024 έφτασε τα 244 πτηνά. Η λίστα με τα πτηνά είναι τόσο μικρή που στα περισσότερα έχει δοθεί όνομα. Το 2023 έγινε προσπάθεια να ξαναφέρουν τα κακάπο σε ένα από τα κύρια νησιά της Νέας Ζηλανδίας, συγκεκριμένα το βόρειο νησί. Η εντατική παρακολούθηση των ατόμων, η επιστημονική έρευνα και η διαρκής ευαισθητοποίηση του κόσμου είναι βασικά στοιχεία της προσπάθειας για την προστασία τους.

Η συνεργασία διεθνών και τοπικών οργανισμών, μαζί με την υποστήριξη της κοινότητας, ιδιαίτερα των αυτόχθονων Μαορί, έχει ήδη αποφέρει θετικά αποτελέσματα, αλλά η μάχη για τη σωτηρία των κακάπο συνεχίζεται. Η επιτυχία των προσπαθειών δεν αποτελεί μόνο ελπίδα για τα ίδια τα κακάπο, αλλά και ένα παράδειγμα για την προστασία πολλών άλλων απειλούμενων ειδών σε όλο τον κόσμο.

Photo by Mnolf on Wikimedia Commons

 

Sirocco: Το πιο διάσημο κακάπο στον κόσμο

Ο Sirocco είναι το πιο διάσημο κακάπο, αφού η ιστορία του ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο. Κατά τη διάρκεια ενός ντοκιμαντέρ του BBC, ο Sirocco έγινε viral όταν αποφάσισε να “επιτεθεί με φιλική διάθεση” (ζευγαρώσει) στο κεφάλι ενός βιολόγου, δημιουργώντας μια από τις πιο αστείες σκηνές στην ιστορία των ντοκιμαντέρ για τη φύση. Το περιστατικό τον έκανε διάσημο στο διαδίκτυο και τον μετέτρεψε στον “πρέσβη” του είδους του στη Νέα Ζηλανδία. Η δημοτικότητά του εκτοξεύτηκε τόσο πολύ που έγινε emote στο Slack (Party Parrot)! Ο Sirocco έχει βοηθήσει στην ευαισθητοποίηση για τη διάσωση των κακάπο και έχει γίνει σύμβολο της προστασίας της άγριας ζωής.

Ο Sirocco
Photo by Department of Conservation on Flickr

 

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο με τους φίλους και την οικογένειά σας για να βοηθήσετε να διαδώσουμε το μήνυμα της προστασίας των απειλούμενων ειδών.

 

Βιβλιογραφία

• “Kākāpō“. Wikipedia.org. Retrieved 2025-02-16
• “Strigops habroptila“. Animaldiversity.org. Retrieved 2025-02-16
• “KAKAPO“. Animalia.bio. Retrieved 2025-02-16
• “Kākāpō“. Doc.govt.nz. Retrieved 2025-02-16
• “Kākāpō | Kakapo“. Nzbirdsonline.org.nz. Retrieved 2025-02-16
• “Party Parrot“. Knowyourmeme.com. Retrieved 2025-02-16