Γυμνός Τυφλοπόντικας – Ο Μυστικός Κάτοικος του Υπόγειου Κόσμου

1,7K

Κάτω από τα πόδια μας, βαθιά στο έδαφος σε έναν κόσμο σκοτεινό και μυστηριώδη, ζει ένα από τα πιο παράξενα και συναρπαστικά πλάσματα της φύσης: ο γυμνός τυφλοπόντικας. Με την ασυνήθιστη εμφάνισή του και τις μοναδικές του ικανότητες, αυτός ο μικρός κάτοικος του υπόγειου κόσμου έχει καταφέρει να κεντρίσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων και να αποκαλύψει μυστικά που θα μπορούσαν να αλλάξουν την κατανόηση μας για τη ζωή και την επιβίωση.

Κάθε πρωινό του Σαββατοκύριακου και τα μεσημέρια μετά το σχολείο, ανοίγαμε την τηλεόραση μαζί με τα αδέρφια μου, όπως και τα περισσότερα παιδιά της ηλικίας μας, για να δούμε κινούμενα σχέδια. Ήμουν ακόμη στο γυμνάσιο, όταν άρχισε να προβάλλεται στην τηλεόραση η σειρά της “Κιμ η Απίθανη”. Για όσους δεν τη γνωρίζουν, η ιστορία είναι για ένα έφηβο κορίτσι την Κιμ, που πολεμάει το έγκλημα μαζί με τον κολλητό της φίλο Ρον και πηγαίνουν μαζί στο ίδιο σχολείο. Ο Ρον έχει ένα παράξενο κατοικίδιο που το κουβαλάει πάντα μαζί του, τον Ρούφους. Ο Ρούφους είναι τυφλοπόντικας, αλλά για κάποιο λόγο το σώμα του είναι όλο ροζ, κάτι που μας έκανε πολύ εντύπωση τότε, αλλά δεν δώσαμε επιπλέον σημασία τότε. Μετά από πολλά χρόνια, διαβάζοντας στο διαδίκτυο για παράξενα ζώα, έπεσα πάνω στο συγκεκριμένο: τον γυμνό τυφλοπόντικα, ο οποίος ήταν ίδιος με τον Ρούφους, έναν από τους αγαπημένους μου ήρωες κινουμένων σχεδίων!

Ας δούμε λοιπόν μαζί περισσότερες πληροφορίες για αυτό το μικρό και παράξενο τρωκτικό.

Featured photo by Pierson Hill on Flickr

 

Διάσημοι χαρακτήρες

Ρούφους (Κιμ η Απίθανη)
Γουίλμπουρ (Naked Mole Rat Gets Dressed – Mo Willems)

 

Γιατί με λένε έτσι;

Οι γυμνοί τυφλοπόντικες (Heterocephalus glaber) οφείλουν το όνομά τους στο γεγονός ότι πρακτικά είναι γυμνοί. Έχουν ελάχιστες τρίχες στο σώμα τους. Αυτό το παράξενο τρωκτικό που συναντάται σε ημιερημικές περιοχές της ανατολικής Αφρικής, ζει αποκλειστικά σε υπόγειες αποικίες σε λαγούμια. Το ροζ, άτριχο, σωληνοειδές και ζαρωμένο σώμα τους τούς κάνουν να μοιάζουν λίγο με μικροσκοπικούς θαλάσσιους ίππους ή με γερμανικά λουκάνικα μπρατβουρστ με δόντια. Αν και έχουν στο όνομά τους τον όρο “τυφλοπόντικας” και μοιάζουν με αρουραίους, λόγω της λεπτής ουράς τους, οι γυμνοί τυφλοπόντικες συγγενεύουν περισσότερο με τους ακανθόχοιρους, τα τσιντσιλά και τα ινδικά χοιρίδια. Ο πιο κοντινός τους συγγενής είναι ο Αφρικανικός αρουραίος-τυφλοπόντικας (Blesmol), ενώ είναι το μοναδικό είδος του γένους Ετεροκέφαλος.

 

Χαρακτηριστικά

Οι γυμνοί τυφλοπόντικες είναι καλά προσαρμοσμένοι στην υπόγεια κατοικία τους και δεν βγαίνουν ποτέ στην επιφάνεια της γης. Το ρυτιδιασμένο και χαλαρό δέρμα τους τούς επιτρέπει να γυρίζουν μέσα στις στενές σήραγγες που αποτελούν τη φωλιά τους. Επειδή ζουν υπόγεια, δεν χρειάζονται τρίχωμα για να προστατεύονται από τον ήλιο και έτσι το δέρμα τους είναι γυμνό από τρίχες, ωστόσο, εξακολουθούν να έχουν μεγάλα μουστάκια στο πρόσωπό τους, μικροσκοπικές τρίχες ανάμεσα στα δάχτυλα τους και μερικές ακόμη τρίχες διάσπαρτες στο υπόλοιπο σώμα τους και στην ουρά τους. Τα μουστάκια τους λειτουργούν ως αισθητηριακά όργανα και τους βοηθούν να αισθάνονται τι υπάρχει γύρω τους, ακριβώς όπως οι γάτες. Στο υπόλοιπο σώμα τους διαθέτουν περίπου 100 τρίχες που λειτουργούν και αυτές όπως τα μουστάκια τους στο πρόσωπο. Οι τρίχες στα πόδια τους έχουν διαφορετικό σκοπό, τις χρησιμοποιούν σαν σκούπες ώστε να απομακρύνουν το χώμα πίσω τους όταν σκάβουν καινούριες σήραγγες.

Photo by Smithsonian’s National Zoo on Flickr

Δεν διαθέτουν εξωτερικά αυτιά, ενώ τα μικροσκοπικά μάτια τους δεν χρησιμεύουν πολύ στις σκοτεινές υπόγειες σήραγγες. Παρόλα αυτά, μπορούν ακόμη να δουν λίγο σε φωτισμένο περιβάλλον. Οι γυμνοί τυφλοπόντικες βασίζονται στις υπόλοιπες αισθήσεις τους, και κυρίως στην ακοή, την όσφρηση και την αφή. Έχουν πολύ ανεπτυγμένη την όσφρηση και είναι επίσης πολύ ευαίσθητοι στις δονήσεις του εδάφους και στα ρεύματα του αέρα που κινούνται μέσα στις σήραγγες. Επίσης, χρησιμοποιούν τους κοπτήρες τους για να αισθανθούν τον κόσμο γύρω τους.

Τα κεφάλια τους είναι κοντά και πλατιά και διαθέτουν πανίσχυρους μύες στις γνάθους και πολύ μεγάλους κοπτήρες, τους οποίους χρησιμοποιούν για να σκάβουν σήραγγες. Τα χείλη τους βρίσκονται πίσω από τους κοπτήρες, ώστε να μην μπαίνει χώμα μέσα στο στόμα τους όταν σκάβουν. Τα πόδια τους είναι λεπτά και κοντά, ωστόσο, μπορούν να κινούνται πολύ γρήγορα μέσα στα λαγούμια και μπορούν να τρέχουν τόσο προς τα μπροστά όσο και προς τα πίσω.

Το δέρμα τους είναι ζαρωμένο, έχει ροζ ή ροζ-γκρι χρώμα και είναι λίγο διαφανές από την κάτω μεριά του σώματος, ενώ στην πλάτη και στην ουρά έχουν πιο σκούρο χρώμα προς το μοβ-καφέ. Δεν διαθέτουν μονωτικό στρώμα στο δέρμα τους για να προστατευτούν από το κρύο, ούτε ιδρωτοποιούς αδένες για να ιδρώσουν όταν έχει ζέστη. Οι γυμνοί τυφλοπόντικες έχουν ένα μοναδικό χαρακτηριστικό όσον αφορά τη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματός τους: είναι τα μοναδικά ψυχρόαιμα θηλαστικά! Ο χαμηλός μεταβολισμός τους τούς βοηθάει να μην υπερθερμαίνονται. Για να ζεσταθούν, μαζεύονται και κοιμούνται σε ένα σωρό, ώστε να χρησιμοποιούν τη θερμότητα του σώματος των άλλων μελών της αποικίας, ή αναζητούν λαγούμια πιο κοντά στην επιφάνεια της γης που θερμαίνονται από την ακτινοβολία του ήλιου. Αντίθετα, αν ζεσταθούν πολύ, υποχωρούν σε βαθύτερα και ψυχρότερα λαγούμια. Ένα άλλο πλεονέκτημα που τους προσδίδει ο χαμηλός μεταβολισμός τους είναι η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής σε σχέση με άλλα τρωκτικά του ίδιου μεγέθους. Οι γυμνοί τυφλοπόντικες μπορούν να ζήσουν πάνω από 30 χρόνια, σε αντίθεση με τρωκτικά όπως οι αρουραίοι που ζουν έως 2 χρόνια.

Photo by Javier Ábalos on Flickr

Το περιβάλλον μέσα στις σήραγγες έχει χαμηλότερο οξυγόνο από ότι στην εξωτερική ατμόσφαιρα, αλλά αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα για τους γυμνούς τυφλοπόντικες, καθώς έχουν προσαρμοστεί σε έναν πολύ χαμηλό ρυθμό αναπνοής. Μπορούν να ζήσουν έως 18 λεπτά χωρίς καθόλου οξυγόνο, χωρίς να πάθουν καμία βλάβη στον οργανισμό τους! Χαμηλότερο οξυγόνο όμως σημαίνει μεγαλύτερη ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα μέσα στις σήραγγες, το οποίο θα ήταν τεράστιο πρόβλημα για άλλα ζώα, καθώς η εισπνοή μεγάλων ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα συσσωρεύει οξέα στον οργανισμό. Οι γυμνοί τυφλοπόντικες δεν έχουν πρόβλημα με αυτό, καθώς δεν αισθάνονται πόνο. Έχουν, επίσης, μεγάλη ανθεκτικότητα στον καρκίνο.

Το μέγεθός τους είναι περίπου 7,5 εκατοστά και ζυγίζουν γύρω στα 30 γραμμάρια. Ωστόσο, υπάρχουν διαφορετικοί τύποι από τους απλούς γυμνούς τυφλοπόντικες στην αποικία, με τους “στρατιώτες” να ζυγίζουν γύρω στα 60 γραμμάρια και τις βασίλισσες, που είναι και τα μεγαλύτερα άτομα της αποικίας, γύρω στα 70 γραμμάρια.

 

 

Τι θα φάμε σήμερα;

Οι γυμνοί τυφλοπόντικες είναι φυτοφάγα ζώα και τρώνε ρίζες, κονδύλους και βολβούς φυτών που μεγαλώνουν κοντά στην αποικία τους, τους οποίους βρίσκουν καθώς σκάβουν τα λαγούμια τους. Ένας κόνδυλος μπορεί να προσφέρει σε μια αποικία φαγητό για μήνες ή και για χρόνια, καθώς τρώνε το εσωτερικό του, αφήνοντας το εξωτερικό άθικτο έτσι ώστε ο κόνδυλος να αναγεννηθεί. Ωστόσο, το φαγητό τους είναι δύσκολο στην πέψη και έτσι τα έντερά τους είναι γεμάτα με βακτήρια που τους βοηθούν στην πέψη. Για να απορροφήσουν περισσότερα θρεπτικά συστατικά, οι γυμνοί τυφλοπόντικες τρώνε τα κόπρανά τους. Χρησιμοποιούν επίσης τη μυρωδιά από τα κόπρανα για να αναγνωρίζουν άλλα μέλη της αποικίας από παρείσακτους.

Δεν χρειάζεται να πίνουν νερό, καθώς προσλαμβάνουν όσο νερό χρειάζονται από τις ρίζες και τους κονδύλους των φυτών που τρώνε.

Photo by John Trainor on Flickr

 

Η αποικία

Οι γυμνοί τυφλοπόντικες ζουν σε αποικίες με περίπου 70 άτομα, αλλά έχουν βρεθεί και αποικίες με περίπου 300 άτομα. Η αποικία τους μπορεί να έχει το μέγεθος 6 γηπέδων ποδοσφαίρου! Οι σήραγγες που σκάβουν μπορεί να έχουν συνολικό μήκος 3 με 5 χιλιόμετρα. Είναι ένα από τα δύο μοναδικά ευκοινωνικά θηλαστικά. Αυτό σημαίνει ότι σε κάθε αποικία υπάρχει μόνο ένα θηλυκό (βασίλισσα) και ένα έως τρία αρσενικά που αναπαράγονται, ενώ η πλειοψηφία των ατόμων της αποικίας είναι εργάτες, είτε θηλυκά είτε αρσενικά, που περνούν όλη τη ζωή τους δουλεύοντας για την αποικία, όπως οι μέλισσες, τα μυρμήγκια και οι τερμίτες.

Η Αυτού Μεγαλειότης

Η βασίλισσα της αποικίας είναι μοναδική. Ζει από 13 ως 18 χρόνια και γεννάει μια φορά το χρόνο μετά από 70 ημέρες από 3 ως 12 κουτάβια περίπου, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις που έχουν γεννηθεί έως 28 κουτάβια μαζί. Τα μικρά γεννιούνται τυφλά και θηλάζουν για τον πρώτο μήνα. Από κει και πέρα, οι εργάτες τα ταΐζουν με κόπρανα μέχρι να μεγαλώσουν αρκετά ώστε να μπορούν να τρέφονται με κανονικό φαγητό. Σε μερικούς μήνες έχουν αναπτυχθεί αρκετά για να πάρουν τη θέση τους στην αποικία. Μετά το πρώτο έτος έχουν αναπτύσσονται πλήρως και είναι πλέον αναπαραγωγικά ώριμα.

Οι εργάτες είναι στείροι και δεν μπορούν να αναπαραχθούν. Κάθε άτομο στην αποικία έχει μια συγκεκριμένη δουλειά. Οι μικρότεροι εργάτες συλλέγουν τροφή και σκάβουν νέες σήραγγες, ενώ οι μεγαλύτεροι εργάτες αναλαμβάνουν την προστασία της αποικίας σε περίπτωση επίθεσης, στο ρόλο των στρατιωτών. Αν κάποιο φίδι ή άλλο αρπακτικό μπει μέσα στις σήραγγες, οι εργάτες εκπέμπουν ένα σήμα συναγερμού για να ειδοποιήσουν τους στρατιώτες. Οι στρατιώτες τρέχουν να υπερασπιστούν την αποικία τους με τα μεγάλα και κοφτερά δόντια τους. Οι εργάτες είναι επίσης υπεύθυνοι για τη φροντίδα των μωρών που γεννάει η βασίλισσα.

Η θέση της βασίλισσας δεν είναι ποτέ ασφαλής και πρέπει να θυμίζει στα υπόλοιπα μέλη της αποικίας ότι είναι το αφεντικό, δαγκώνοντας και σπρώχνοντας με άλλα θηλυκά. Όταν πεθάνει η βασίλισσα, παίρνει τη θέση της ένα άλλο θηλυκό, συνήθως μετά από μια βίαιη μάχη με τους ανταγωνιστές της. Μόλις εγκατασταθεί μια νέα βασίλισσα, το σώμα της μεγαλώνει, επεκτείνοντας τη ραχοκοκαλιά της πλάτης της, για να γίνει πιο μακρύ και να είναι έτοιμο να γεννήσει κουτάβια.

Photo by Chiswick Chap on Wikimedia Commons

Η αποικία αποτελείται από ένα πολύπλοκο σύστημα από λαγούμια. Οι σήραγγες συνδέουν τα διάφορα δωμάτια, τους χώρους τουαλέτας και τις πηγές τροφής που βρίσκουν. Κάθε δωμάτιο έχει συγκεκριμένο σκοπό. Υπάρχουν δωμάτια όπου κοιμούνται οι γυμνοί τυφλοπόντικες, δωμάτιο όπου γεννάει η βασίλισσα και δωμάτια όπου αποθηκεύουν τροφή. Ακόμη υπάρχουν δωμάτια για τουαλέτα. Για να σκάψουν τα λαγούμια οι εργάτες δουλεύουν σαν γραμμή παραγωγής σε εργοστάσιο. Τα άτομα που είναι μπροστά σπάνε το έδαφος, ενώ μια σειρά από εργάτες πίσω τους σκουπίζουν το έδαφος με τα πόδια τους απομακρύνοντας το χώμα προς τα πίσω τους μέχρι που το βγάζουν έξω στην επιφάνεια του εδάφους σχηματίζοντας ένα λόφο. Το μεγαλύτερο μέρος του σκαψίματος το κάνουν μετά την περίοδο των βροχών, όταν το έδαφος είναι πιο μαλακό.

 

Ζωντανή κάμερα

Μπορείτε να παρακολουθήσετε ζωντανά τους γυμνούς τυφλοπόντικες του Ζωολογικού κήπου του Σμισθόνιαν των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής μέσα από τις δυο κάμερες στον παρακάτω σύνδεσμο!

https://nationalzoo.si.edu/webcams/naked-mole-rat-cam

Αν δεν βλέπετε αυτή τη στιγμή κάποιον γυμνό τυφλοπόντικα, περιμένετε λίγη ώρα ή επισκεφτείτε την ιστοσελίδα ξανά αργότερα. Οι κάμερες είναι σε σταθερό σημείο και οι γυμνοί τυφλοπόντικες μπορεί να βρίσκονται σε άλλο σημείο της αποικίας τους.

 

Τι σας εντυπωσίασε περισσότερο από αυτά που μάθατε για τους γυμνούς τυφλοπόντικες; Υπάρχει κάτι άλλο που θα θέλατε να μάθετε για αυτούς; Αφήστε τα σχόλια σας παρακάτω!

 

Βιβλιογραφία

• “Naked mole-rat“. Nationalzoo.si.edu. Retrieved 2025-01-04
• “10 Things You Didn’t Know About Naked Mole-rats“. Nationalzoo.si.edu. Retrieved 2025-01-04
• “Naked mole-rat“. Wikipedia.org. Retrieved 2025-01-04
• “Naked Mole Rat“. Nationalgeographic.com. Retrieved 2025-01-04
• “Naked Mole-rat“. Animals.sandiegozoo.org. Retrieved 2025-01-04
• “Naked Mole Rat“. Zooatlanta.org. Retrieved 2025-01-04
• Faulkes, C.G., Eykyn, T.R., Miljkovic, J.L. et al. Naked mole-rats have distinctive cardiometabolic and genetic adaptations to their underground low-oxygen lifestyles. Nat Commun 15, 2204 (2024). https://doi.org/10.1038/s41467-024-46470-x
• “About Naked Mole-Rats“. Akronzoo.org. Retrieved 2025-01-04
• “Heterocephalus glaber“. Animaldiversity.org. Retrieved 2025-01-04
• “NAKED MOLE-RAT“. Animalia.bio. Retrieved 2025-01-04