Καρχαρίας Goblin- Το Ζωντανό Απολίθωμα της Αβύσσου

1,3K

Έχεις αναρωτηθεί ποτέ τι είδους πλάσματα παραμονεύουν στα σκοτεινά βάθη των ωκεανών μας; Εκεί όπου το φως του ήλιου δεν μπορεί να φτάσει και το νερό είναι παγωμένο, κρύβεται ένας πραγματικός θησαυρός βιοποικιλότητας. Ανάμεσα στα σπάνια και μυστηριώδη πλάσματα που κατοικούν εκεί, ξεχωρίζει ο καρχαρίας goblin ή καλικάντζαρος – ένας αρχαίος θηρευτής που φαίνεται σαν να έχει έρθει από έναν άλλον κόσμο. Ετοιμαστείτε να βουτήξετε βαθιά στο νερό και να ανακαλύψετε τα μυστικά αυτού του πλάσματος των ωκεανών!

Featured photo on Oceanconservancy.org

 

 

Γιατί με λένε έτσι;

Ο καρχαρίας goblin πήρε το όνομά του από το όνομα που του έδωσαν οι Ιάπωνες (tenguzame), όπου “tengu” είναι ένα ιαπωνικό υπερφυσικό ον που συχνά απεικονίζεται με πολύ μακριά μύτη και κόκκινο πρόσωπο και “zame” ο καρχαρίας. Επειδή στη δυτική κοινωνία δεν είναι ιδιαίτερα γνωστά αυτά τα ιαπωνικά πλάσματα, χρησιμοποίησαν ένα αντίστοιχο πλάσμα από τη μυθολογία, που θα ήταν ευρέως γνωστό. Και ποιο πλάσμα θα ήταν πιο ταιριαστό αν όχι το goblin; Τερατώδες πλάσμα, πολύ άσχημο που εμφανίζεται στη λαογραφία πολλών ευρωπαϊκών πολιτισμών και είναι γνωστό από το Μεσαίωνα. Αντίστοιχο πλάσμα στην ελληνική λαογραφία, ο καλικάντζαρος, εξού και η ελληνική μετάφραση του καρχαρία goblin είναι καρχαρίας καλικάντζαρος. Ακόμη ένα όνομα που χρησιμοποιείται είναι καρχαρίας ξωτικό.

Ανήκει σε μια αρχαία οικογένεια καρχαριών, τους Mitsukurinidae, οι οποίοι εμφανίστηκαν την Κρητιδική περίοδο. Όμως είναι το τελευταίο ζωντανό μέλος και εξαιτίας των “πρωτόγονων” χαρακτηριστικών του, οι επιστήμονες τον περιγράφουν ως “ζωντανό απολίθωμα”. Η γενεαλογία του χρονολογείται πριν από 125 εκατομμύρια χρόνια και θεωρείται ότι δεν έχει αλλάξει από τότε που εμφανίστηκε. Πιο μακρινοί του συγγενείς είναι ο μεγάλος λευκός καρχαρίας και ο ρυγχοκαρχαρίας.

Γιατί όμως του δώσανε αυτό το παρατσούκλι; Η εμφάνιση του καρχαρία goblin είναι όντως τερατώδης, όμως δεν προορίζεται για να δημιουργεί εφιάλτες στα θηράματά του. Όπως όλα τα ψάρια που ζουν στο αφιλόξενο περιβάλλον της βαθιάς θάλασσας, το σώμα τους είναι προσαρμοσμένα ιδανικά για αυτό. Και τις περισσότερες φορές το αποτέλεσμα είναι τα χαρακτηριστικά τους να είναι τόσο παραμορφωμένα ώστε να μοιάζουν εξωγήινα. Έτσι και τα χαρακτηριστικά του καρχαρία goblin είναι ιδιαίτερα, αλλά ιδανικά για τη διαβίωσή του στην άβυσσο. Όσο για το ιαπωνικό του όνομα… του ταιριάζει γάντι, καθώς – όπως και το tengu – έχει μια πολύ μακριά μύτη.

 

Χαρακτηριστικά

Ας δούμε τι κάνει τον καρχαρία goblin τόσο ξεχωριστό. Το πιο εμφανές χαρακτηριστικό του είναι το μακρύ και επίπεδο ρύγχος του, που μοιάζει με λεπίδα. Όμως δεν είναι αυτό το πιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του, αλλά τα προεξέχοντα σαγόνια του. Όταν είναι κλειστά τα σαγόνια του μοιάζει με έναν απλό ρυγχοκαρχαρία. Όταν όμως θέλει να φάει ένα θήραμα, ο καρχαρίας goblin μπορεί να επεκτείνει με τρομακτική ταχύτητα τα σαγόνια του σε απόσταση σχεδόν μέχρι το άκρο του ρύγχους του, δηλαδή περίπου 8 εκατοστά! Μόλις περικυκλώσει το θήραμα, τα σαγόνια του μαζεύονται ξανά πίσω. Η κάτω γνάθος του συνδέεται με ένα διπλό σετ συνδέσμων με τις αρθρώσεις. Όταν η γνάθος μαζεύεται, οι σύνδεσμοι είναι τεντωμένοι, ενώ χαλαρώνουν όταν η γνάθος προβάλλεται προς τα εμπρός. Αυτήν την ικανότητα την έχουν και άλλα είδη καρχαριών, αλλά κανένα σε τόσο μεγάλο βαθμό όσο ο καρχαρίας goblin.

Photo by Dianne Bray / Museum Victoria on Wikimedia Commons

Τα σαγόνια του καρχαρία goblin όταν έχουν επεκταθεί και όταν είναι κλειστά.
Photo by Hussakof L. A new goblin shark, Scapanorhynchus jordani, from Japan. Bulletin of the AMNH 26, 257-262 on Wikimedia Commons

Η άνω γνάθος του έχει 35-53 μακριά, λεπτά και στραβά δόντια που έχουν πολύ λεπτές αυλακιές κατά μήκος, ενώ η κάτω γνάθος έχει 31-62 δόντια. Έχει τρεις σειρές πρόσθιων δοντιών. Τα πίσω δόντια του είναι μικρότερα και πεπλατυσμένα για να μπορεί να συνθλίβει. Είναι ένα από τα πολύ λίγα είδη καρχαρία των οποίων τα δόντια φαίνονται όταν το στόμα του είναι τελείως κλειστό. Με άλλα λόγια, ο καρχαρίας goblin δεν μπορεί να χωρέσει όλα τα δόντια του στο στόμα του (και σίγουρα δεν φόρεσε ποτέ σιδεράκια).

Photo by Hungarian Snow on Wikimedia Commons

Τα μάτια του είναι πολύ μικρά και αν και μπορούν να δουν, δεν χρησιμεύουν τόσο στο σκοτάδι που υπάρχει στην άβυσσο.

Ενώ οι περισσότεροι καρχαρίες έχουν χρώμα γκρι, καφέ ή μπλε, ο καρχαρίας goblin έχει χρώμα απαλό ροζ. Όμως αυτό δεν είναι το κανονικό του χρώμα, αλλά φαίνεται έτσι εξαιτίας του δέρματός του που είναι πάρα πολύ λεπτό, σχεδόν διαφανές. Το αίμα που ρέει στα αγγεία του κάνει το γκρίζο δέρμα του να φαίνεται ροζ. Ωστόσο, τα πτερύγια του έχουν χρώμα μπλε-γκρι. Το ροζ χρώμα είναι μια ιδιαίτερη προσαρμογή του καρχαρία, καθώς ζει σε τέτοιο βάθος που το μήκος κύματος του κόκκινου φωτός δεν είναι ορατό. Έτσι, ο καρχαρίας goblin γίνεται σχεδόν αόρατος στα θηράματά του ή σε άλλα αρπακτικά ψάρια. Οι πιο νεαροί καρχαρίες goblin έχουν χρώμα σχεδόν λευκό, ενώ το ροζ γίνεται πιο έντονο καθώς μεγαλώνουν σε ηλικία.

Το δέρμα του είναι μαλακό και πλαδαρό, σαν να είναι από καουτσούκ, σε αντίθεση με τους άλλους καρχαρίες που έχουν δερματικά δόντια (δηλαδή τα αιχμηρά πλακοειδή λέπια που έχουν οι περισσότεροι καρχαρίες και κάνουν το δέρμα τους τραχύ). Ένα ακόμη χαρακτηριστικό που ξεχωρίζει τον καρχαρία goblin είναι η απουσια του κατώτερου λοβού στο πτερύγιο της ουράς, όπως συμβαίνει και σε άλλους καρχαρίες της αβύσσου. Επίσης, το μακρύ ουραίο πτερύγιο του κρατείται σε χαμηλή γωνία, ένα χαρακτηριστικό που έχουν οι καρχαρίες που κολυμπούν αργά.

Photo by Dianne Bray / Museum Victoria on Wikimedia Commons

Όπως και άλλα ψάρια που ζουν στην άβυσσο, ο καρχαρίας goblin δεν έχει νηκτική κύστη, καθώς αυτή θα συνθλιβόταν λόγω της υψηλής πίεσης του νερού στα βαθιά νερά. Για να προσαρμόσει την άνωσή του, ο καρχαρίας goblin έχει περισσότερο λιπαρό ιστό που είναι πιο ελαφρύς από το νερό. Επίσης, ο σκελετός τους είναι πολύ ελαφρύς.

Το σώμα του είναι λεπτό και μπορεί να φτάσει περίπου τα 6 μέτρα, αν και οι επιστήμονες πιστεύουν ότι μπορεί να φτάσει μέχρι και 7 μέτρα, ενώ ο πιο βαρύς καρχαρίας goblin που έχει πιαστεί ποτέ ζύγιζε 800 κιλά!

 

 

Τι θα φάμε σήμερα;

Τρέφεται κυρίως με μικρά οστεώδη ψάρια, καρκινοειδή και κεφαλόποδα. Τα δόντια του που προεξέχουν είναι ιδανικά για να πιάνει τη λεία του. Ο καρχαρίας goblin αναζητά τροφή τόσο κοντά στον πυθμένα της θάλασσας όσο και πολύ πάνω από αυτόν.

Παρά την τρομακτική του εμφάνιση, ο καρχαρίας goblin δεν θεωρείται επιθετικό είδος, καθώς δεν έχει επιτεθεί ποτέ σε άνθρωπο. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που μας δημιουργεί είναι διακοπές στο Διαδίκτυο, καθώς είναι γνωστό ότι δαγκώνει τα υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών!

Photo by Peter Halasz on Wikimedia Commons

 

Η ζωή με αργούς ρυθμούς

Πολύ λίγα είναι γνωστά για τον καρχαρία goblin καθώς οι παρατηρήσεις από ζωντανούς καρχαρίες είναι ελάχιστες. Ωστόσο, αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι σε αντίθεση με τα αθλητικά και γρήγορα ξαδέρφια του, τον μεγάλο λευκό καρχαρία και τον ρυγχοκαρχαρία, ο καρχαρίας goblin ζει μια φαινομενικά ήπια ζώη. Αυτό υποδηλώνει και η ανατομία του, όπως συμβαίνει και σε άλλα ψάρια που ζουν στην άβυσσο. Σπάνια κολυμπάει γρήγορα, προτιμάει να κινείται με έναν πολύ αργό ρυθμό. Αυτή η συμπεριφορά του είναι κατάλληλη για να μεγιστοποιήσει την επιβίωσή του και να αυξήσει την αποτελεσματικότητά του ως αρπακτικό σε βαθιά νερά. Με δεδομένο τις χαμηλές θερμοκρασίες που επικρατούν στα βαθιά νερά και τη σχετικά λίγη ποσότητα τροφής που είναι διαθέσιμη, ένα τόσο μεγάλο ψάρι όπως ο καρχαρίας goblin πρέπει να βελτιστοποιήσει την σπατάλη όσο το δυνατόν λιγότερης ενέργειας μεταξύ των γευμάτων του. Με βάση αυτά, είναι απολύτως λογικό να έχει έναν υποτονικό τρόπο ζωής για να εξοικονομήσει ενέργεια. Ακόμη και ο τρόπος που κυνηγάει ταιριάζει απόλυτα στον τρόπο ζωής του.

Σε αντίθεση με άλλους καρχαρίες που κυνηγούν ενεργητικά, ο καρχαρίας goblin κολυμπά νωχελικά για να πλησιάσει ένα θήραμα χωρίς να τον καταλάβει ή περιμένει να έρθει ένα θήραμα σε απόσταση αναπνοής από αυτόν. Πλησιάζει αργά το θήραμα και στη συνέχεια εκτινάσσει ταχύτατα τα σαγόνια του. Ταυτόχρονα, ένα όργανο που μοιάζει με γλώσσα πέφτει απότομα προς τα κάτω ρουφώντας το νερό μέσα στο στόμα του. Το θήραμα περικυκλώνεται και η πίεση το τραβάει μέσα στο στόμα του καρχαρία, χωρίς αυτό να μπορεί να ξεφύγει. Τα σαγόνια του μαζεύονται ξανά στη θέση τους και το ψάρι έχει γίνει μεζεδάκι. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί και πιάνει ευκίνητα θηράματα που διαφορετικά δεν θα μπορούσε να φάει. Πώς όμως μπορεί και βρίσκει τα θηράματά του στο απόλυτο σκοτάδι;

Gif on Factanimal.com

Όπως αναφέραμε και προηγουμένως, τα ψάρια που ζουν στην άβυσσο είναι προσαρμοσμένα για αυτό. Όλοι οι καρχαρίες έχουν την ικανότητα του “ηλεκτροεντοπισμού”, αλλά στον καρχαρία goblin είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένη. Εδώ παίζει ρόλο το μακρύ ρύγχος του, που έχει πολλούς μικροσκοπικούς πόρους στο δέρμα του. Κάθε πόρος είναι μέρος ενός οργάνου που λέγεται “αμπούλα του Lorenzini”. Αυτά τα όργανα δρουν ως ηλεκτροϋποδοχείς, δηλαδή μπορούν να αισθανθούν μικρές αλλαγές στο ηλεκτρικο πεδίο που περιβάλλει τον καρχαρία. Κάθε οργανισμός εκπέμπει τον δικό του ηλεκτρισμό λόγω της δραστηριότητας του νευρικού συστήματος. Αυτό επιτρέπει τον καρχαρία να εντοπίζει με ακρίβεια τα θηράματά του που αλλιώς μπορεί να ήταν εντελώς αόρατα, χρησιμοποιώντας μόνο τον καρδιακό παλμό τους.

Λίγα είναι γνωστά για την αναπαραγωγή του καρχαρία goblin, καθώς δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ από κοντά. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι ο καρχαρίας goblin είναι ωοζωοτόκο, όπως και τα συγγενικά είδη με αυτόν. Αυτό σημαίνει ότι το θηλυκό γεννά αυγά μέσα στο σώμα του, τα οποία εκκολάπτονται και τελικά από το σώμα του βγαίνουν ανεπτυγμένα νεογνά. Είναι πολύ πιθανό, αφού εκκολαφθούν τα μικρά καρχαριάκια να τρέφονται με μη ανεπτυγμένα αυγά που τους διαθέτει το θηλυκό μέχρι να βγουν από το σώμα του, μια πρακτική που λέγεται ωοφαγία.

Αν και δεν αποτελεί στόχο για την εμπορική αλιεία, ο καρχαρίας goblin κινδυνεύει από την παγκόσμια ρύπανση και την καταστροφή των οικοτόπων του. Μερικές φορές τους ψαρεύουν αλιείς κατά λάθος όταν χρησιμοποιούν τράτες.

 

Ο καρχαρίας goblin είναι μια υπενθύμιση ότι οι ωκεανοί μας συνεχίζουν να κρύβουν αμέτρητα μυστήρια. Αποτελεί έναν συνδετικό κρίκο με το αρχαίο παρελθόν της γης μας, μια ματιά σε έναν κόσμο όπου τα πλάσματα που ζουν σε αυτόν εξελίχθηκαν ώστε να επιβιώνουν στα πιο ακραία περιβάλλοντα. Ποιος ξέρει τι άλλα θαύματα της εξέλιξης παραμονεύουν ακόμα στην άβυσσο, περιμένοντας να ανακαλυφθούν;

 

Βιβλιογραφία

• “Goblin shark“. Wikipedia.org. Retrieved 2025-03-08
• “CREATURE FEATURE: GOBLIN SHARK“. Sharktrust.org. Retrieved 2025-03-08
• “Mitsukurina owstoni“. Animaldiversity.org. Retrieved 2025-03-08
• “All About Goblin Sharks“. Oceanconservancy.org. Retrieved 2025-03-08
• “Goblin Shark“. Oceana.org. Retrieved 2025-03-08
• “The Shark That Goes Gobblin’ Mode“. Fws.org. Retrieved 2025-03-08
• “Goblin Shark“. Floridamuseum.ufl.edu. Retrieved 2025-03-08